TEBRİZ KAPALI ÇARŞISI...

- 11 Eylül 2016, Kapalı Çarşı-Tebriz -

Tebriz'e girdikten sonra

Sûk-i Kazan adlı büyük bir pazara geldim.

Dünya şehirlerinin hiçbirinde

böyle bir pazar görmemiştim.

Her zanaat ve meslek grubunun

kendine özgü bir bölümü var.

Mücevher ve halı işçiliği çok gelişmiştir.

İbn-i Batuda, 1304-1369

....................

Tebriz'deki.

Bazar-e Tebriz.

Ya da Tebriz Pazarı.

Dünyanın en büyük Kapalı çarşısı.

Çarşı'nın belli değil yapım yılı.

İpek yolunun önemli bir yapıtı.

İlhanlılarla önemi arttı.

Selçuklular döneminde tanındı...

1501'de Safeviler başa geçti.

Tebriz, Başkent ilan edildi.

İran ticari yönden zenginleşti.

Çarşı'nın da en ihtişamlı dönemiydi...

Bu 29 hektar kapalı alan.

Bulunduruyor içinde 5500 Dükkan.

25 Bedestan.

47 farklı Meslek erbabı.

Dokuz ayrı Çarşı.

12 Medrese yapısı.

30 Cami alanı.

Ve beş tane de Hamamı...

Çarşının mimarisi, yüksek kemerli.

İnce işçilikli, tuğla dev kubbeleri.

Geometrik düzenli, mavi çinili. 

Kalabalık kapalı bir ticaret merkezi...

Kapalı Çarşı'nın en önemli alanları.

Altın, mücevher kısmı: Amir Çarşısı.

Halı bölümü: Muzafferiye Çarşısı.

Ayakkabıcılar kısmı: Başmak Çarşısı... 

Burası Tebriz'de hala

Ticaretin kalbinin attığı yer konumunda.

İran ekonomisinin de can damarı durumunda.

Emir Pazarı'da burada en çok Para. 

Dönüşümünün yapıldığı yer olmakta...

Burası yalnızca ticaretin yapılmadığı.

Yıllardan beri kişilerin buluştuğu.

Tanıştığı, dostluk  kurduğu.

Hoşgörü, nezaketin var olduğu.

Fikir değişimlerinin yaşandığı.

Kent kültürüne katkı sağladığı.

Üstü kapalı bir Çarşı...

Tebriz Kapalı Çarşısı.

2010 yılıydı.

UNESCO Dünya Mirası.

Kapsamına burayı da aldı...

Gezmesi, görülmesi.

Muhakkak gerekli.

Oldukça eski tarihli bir yapı.

Tebriz Kapalı Çarşısı...

Hiç alış-veriş yapmasanız bile.

Gördükleriniz de 

Görebilecekleriniz de.

Yeter de artar bile...

Tebriz Kapalı Çarşısı Fotoğraflarım:

https://photos.google.com/share/AF1QipNam4RderHBULuMb2d9IpwaedRvMRhKB_HPOW07LeM8RIawzyXEyd_LKPiw8mYz4w/photo/AF1QipNcAGtKwNsd7DlPuKmAoeuYiHDw_iCFvLGLiG5O?key=ako1Vnhvckx1Z25XMXRnSEVmVi1OM0w3cDhVSmF3

Ağa Han Mimarlık Ödüllü Tebriz Çarşısı:
https://www.youtube.com/watch?v=UpHU9puZfcQ

.

ŞAH HATAYİ...

 

Hatai'yem al atluyam

Sözü şekerden datluyam

Murtaza Ali zatluyam

Gaziler deyin şah menem

Şah Hatayi

....................

Son yazım Bloğumdaki.

Anlatmıştı Erdebil İrandaki.

Şeyh Safiyüddin Türbesi'ni.

Ve yeni bir Tarikat düzenini...

https://yucel-tanyeri.blogspot.com/2026/03/safiyuddin-erdebili-turbesi.html

Safeviyye Tarikatı.

Kuruluşu 1300 yıllarıydı. 

Aradan 200 yıl geçti.

Tarikat Şiileşti, 1501 yılına gelindi...

Şah İsmail Tebriz'e girdi.

Taç giyip kendini Şah ilan etti.

Kuruldu Tebriz'de bir Safevi Devleti.

Bu Devleti kuran ilk kişi.

Şah İsmail idi...

Şah İsmail, 1487 Erdebil doğumluydu.

İran, 800 yıl Araplar tarafından yönetilmişti.

Şah İsmail, toplumu bir çatıda birleştirdi.

Tek ülke haline getirdi...

Safevi Devleti'nde 

Saray dili Türkçe'ydi.

Farsça da hem halk diliydi.

Ve hem de Bürokrasi lisanı idi...

Şah İsmail, 1524 senesiydi.

36 yaşında, Tebriz'de vefat etti.

Kurduğu Safevi Hanedanlığı.

Devam edişi 200 yıldan fazlaydı...

Şah İsmail, Anadoluda da Şiiliği.

Yaymak istemişti.

Osmanlı ile Çaldıran'da çatışmaya girdi.

Ama 1514'te Yavuz Sultan Selim'e yenildi...

Bu yenilgiden sonra.

Ölümüne kadar geçen 10 yılda.

Şah İsmail girmedi hiçbir savaşa...

Safevi Devleti ondan sonra.

İlerleme kaydetti hızla yıllar boyunca.

Zenginleşti ticaret ve satışlarla.

Gelişti kültür, mimari ve sanatla...

Şah İsmail, Safevi Devleti'ni kurmuştu. 

Ama ayni zamanda bir Ozan'dı.

Alevilik ve Bektaşilik geleneği.

Yedi Ulu Ozan'dan birisiydi...

Şah İsmail, Şii alim Lahici'den.

Arapça, Farsça, Kuran, Tefsir dersleri.

Şii mezhep prensiplerini.

Ve Harp tekniklerini öğrenmişi...

Şah İsmail iyi bir Şairdi.

Hatayi veya Hatai.

Mahlasıyla şiirler yazardı...

"Hatayi" nitelendirmesi.

Hatalı, kusurlu anlamlarına gelirdi.

Ve bir tasavvuf mütevazılığı ile.

Kendisini ederdi ifade...

Hatayi, bir Devlet hükümdarıydı.

Azeri Türkçesi bilir, konuşur, yazardı.

Anadolu halkıyla bağ kurma amacını.

Duygu ve düşüncelerini Şiirle.

İfade ederdi Türkmenlere...

Hatayi Divanı vardı.

Türkçe ve Farsça şiirleri buradaydı.

Dehname'si, On Mektup demekti.

Ve manzum bir Aşk Mesnevisiydi...

Nasihatname'si eğitici bir eserdi.

Müritlerine tasavvufi öğütler verirdi.

En etkileyici şiirlerini.
Halkın anlayacağı hece vezniyle vermişti.

Nesimi'nin etkisindeydi.

Şah Hatayi şiirleri Cem ibadetlerinde.

Yüzyıllardır söylenmekte bağlama ile...

Bir şiirini yazalım.

Sonra kitapları açalım.

Ya da internetten bakalım.

Şiirlerini oralardan okuyalım:

Hatayi'm der mürşidimiz Ali'dir

Açılan gül-i rânâ'mız bellidir

Yükümüz gevherdir, yükümüz lüldür

Her bezirgân bu kâr'a dayanmaz

(Açıklama Mürşid: rehber, 

Gül-i Rana: iki renkli sarı-kırmızı gül

Lül: inci, Bezirgân: tüccar)

Şah Hatayi Fotoğrafları:

https://photos.google.com/share/AF1QipMsXFYwgrql__SopoBzf8xYxBRTZFOOphhUbMCMf7kOyg9DNVsvBvS4RXTJwv-SkQ/photo/AF1QipNyxDzPh7z6Gmb1AxM9gOqaZxkFNRT-zy19_nXk?key=X3VKZnl0NEtOX1luOHI1ZHJPLWNoODYwaWtlNHBn

.

SAFİYÜDDİN ERDEBİLİ TÜRBESİ...

 

- 12 Eylül 2016,  Erdebil-İran -

Şah Rıza Pehlevi zamanıydı.

İran, kuruluşunun 2500. yılını.

1971'de Persepolis'de kutladı...

https://yucel-tanyeri.blogspot.com/2017/12/persepolis.html

Ancak, İran'ın kuruluşu.

Bundan daha eskilere dayanıyordu.

MÖ 3000 yılında başlıyordu.

Ve Elamlar en eski topluluktu...

Sonrasında Medler vardı.

MÖ 625-550 yıllarıydı.

Persleri bir çatı altında toplamıştı.

Ardından Ahameniş İmparatorluğu.

Sasani dönemi MS 224-651 yılları.

İslam döneminin başlangıcı.

637-750 arası Abbasi Halifelikleri...

819-1186, Samaniler, Gazneliler.

1037-1194, Selçuklular. 

Harzemşahlılar, İlhanlılar.

Karakoyunlular, Akkoyunlular.

1153-1497 yılları arasındaydılar...

1500'lerde Modern İran dönemi.

1501-1736 arası Safevi devleti.

Sonra Afşar Hanedanı.

Zend ve Kaçar Hanedanları...

Ve de 1925-1979 arası.

Pehlevi Hanedanı.

Ardından Ayetullah Humeyni. 

Ve İran İslam Cumhuriyeti...

Özetle İran'ınki 5000 sene'yi.

Aşkın bir Devlet deneyimi.

Bunun son üçte biri'nin başlangıcı.

Safavi Devleti'nin kurulması...

Safiyüddin Erdebili.

1252 yılında Erdebil'de dünyaya geldi.

1334 senesinde Hacca gitti.

Döndüğünde Erdebil'de vefat etti...

Safiyüddin Erdebili.

Erdebil'de "Zahediye tarikatı" üyesi.

Şeyh Zahed Gilani'nin damadı idi.

Ve de Zahediye tarikatı müridiydi...

Kayınpederi Zahed Gilani vefat etti.

Şeyh Safiyüddün onun yerine geçti.

Bu Tarikata kendi ismini verdi.

Ve onu "Safeviyye tarikatı"na çevirdi...

Şeyh Safiyüddin Erdebili.

Erdebil'de önemli bir mutasavvıf idi.

Şeyh Safi ve sufi olarak bilinirdi.

Fars, Kürt ve Türk olduğu söylenirdi.

Türkmenler arasında çoktu müridleri...

Tarikatı başlangıçta Sünni-Şafii idi.

Soyundan gelenlerin Liderliğinde.

Şiileşti ve dön'üştü Safevi Devleti'ne.

Safiyüddin Erdebili'nin torunu. 

"Şah İsmail" ile 1501 senesinde...

İşte bu Şah İsmail'in de.

Rolü olmuştu Anadolumuzda.

Aleviliğin gelişmesinde.

Ancak mağlup olmuştu 1514'te.

Çaldıran savaşında. Yavuz Selim'e...

Safeviyye Tarikatı kurucusu.

Ve Safevi Devleti oluşumunun öncüsü.

Şeyh Safiyüddin Erdebili'nin Türbesi.

Erdebil şehrinin görkemli bir eseri...

Alındı bu Türbe, 2010 senesinde.

UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne.

Tuğla yapısı, çini süslemeleriyle.

Bitki motifleri ve ahşap işçiliğiyle...

Şahnişin Kulesi, çinili odası.

Safevi tarzı süsleme sanatı.

Görkemli Şeyh Safiyüddün Hanegâhı.

Ve Safevi Devleti'nin ilk mimarı.

Şah İsmail'in Mezar alanı İran'lı

Sufiler için önemli bir ziyaret alanı...

Safiyüddin Erdebili Türbe Fotoğraflarım:

https://photos.google.com/share/AF1QipNaR05PvHtFTU5ax6JKhD_aR8tcAoCU-Anj-IJxwrDAXywInZY8c71oQiRmxDOvtg/photo/AF1QipOc7M2g92PS2tyv1fdkMPdSmrab2cN3tGLnOVfT?key=MlhRWDJHcmVvekFBRDlMc1NaY1RxMV9uOExoczRn

.

TEBRİZ...

Su geler akar gider

Deryanı yıkar gider

Bu dünya bir penceredir

Her gelen bakar gider...

                               Tebriz’li Şair Şahriyar

……………

11 Eylül 2016, Pazar

Tebriz kenti.

Mevlâna’nın gözdesi.

Şems-i Tebrîzi’nin doğum yeri.

İran’ın D. Azerbaycan Eyaleti.

Yönetim merkezi…

Coğrafyası.

Sanki Orta Anadolu toprakları.

Çevresi kıraç dağlarla kaplı.

Eyalet bayrağı da ay-yıldızlı…

1350 metre rakımıyla.

Tahran, Meşhed ve İsfahan’dan sonra.

2 milyonu aşan nüfusuyla.

Dördüncü büyük kent İran’da…

Nüfusun ekseriyeti.

Azerî Türkleri.

Birçok kişiyle yahşi biçimde.

Anlaşabiliyorsunuz Anadilinizle…

Tebriz, Yavuz Sultan Selim zamanında.

Çaldıran Savaşı’ndan sonra.

Safaviler’le Osmanlılar arasında.

El değiştirdi, birçok defa…

Önce iniyoruz şehir merkezine.

1934 yapımı Saat Kulesi ile.

Belediye Sarayı’nı görmeye.

Ve içindekileri incelemeye…

Ardından Azerbaycan (Arkeoloji) Müzesine.

İmam Humeyni Caddesinde.

Pers, Selçuklu ve Safavi buluntularını incelemeye.

Porselenler ve çağdaş bronz heykelleri görmeye…

Sonrasında 15. yüzyıla gidiyoruz.

Karakoyunlular, Cihan Şah eseri.

Gök Mescid’i (Mavi Cami) görüyoruz.

Büyüklüğü ve muhteşemliği karşısında eziliyoruz…

Sonra gidiyoruz Unesco Kültür Mirası.

Gezmeye dünyanın en büyük Kapalıçarşı’sı.

32 km uzunluklu, 7 bin dükkânlı çarşıyı.

Ne ararsan bulunan, derde devadan gayrı…

Ardından gidiyoruz Tebriz Kala’sına.

Gün batımında, 14. yüzyıl İlhanlı yapısına.

Depremlerle çoğu yok olmuşsa da.

Mihrabı halâ ayakta…

Gece gidiyoruz Tebriz’in en yüksek yerine.

Yeşillikler içinde bir havuz olan Şah Gölü’ne.

Güzel bir Arife gecesinde.

İç içeyiz Azeri soydaşlarımızla birlikte…

Hayran kalıyoruz Tebriz’in güzelliğine.

Ama ille de kardeşlerimize.

Tüm sevgisiyle gülen gözlerine.

Ve de hep “yahşi misen” diyen dillerine…

Tebriz Fotoğraflarım: 

https://photos.google.com/share/AF1QipNFpQeLV_BOmfernVapv73WjUE8gRVuj7kgXbnoFsR6j3Nu-wuMbfe7G_ZoyzFhxA/photo/AF1QipNcB5Sya0BQpQoohJlMkxsvlW8oZiyWVS0TcUfY?key=QzU3Qko0WHh0UERrMDdFd3JSZzhoaDVZYzVMaFhB

Tebriz Video: https://www.youtube.com/watch?v=TJ68DJHkQW4

.